BİRİNCİ KISIM — Genel Kurallar
Madde 1 — Kısa İsim
Bu Yasa, Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Referandum Yasası olarak isimlendirilir.
Madde 2 — Tefsir
Bu Yasada:
- Bakan: Çalışma İşleriyle Görevli Bakanı,
- Bakanlık: Çalışma İşleriyle Görevli Bakanlığı,
- Bakanlar Kurulu: Bakanlar Kurulunu,
- Çalışan: Öğretmenler ve kamu görevlileri de dahil olmak üzere işçileri,
- Grev: Madde 15'te tanımlanan grevi,
- Hakem Kurulu: Madde 23'e göre kurulan Hakem Kurulunu,
- Hizmet Akdi: İşçi ile işveren arasındaki iş sözleşmesini,
- İşveren: İşveren ile işveren vekilini,
- İşveren Vekili: İşveren adına hareket eden kişiyi,
- İş Uyuşmazlığı: Çalışanlar ile işveren arasındaki çalışma koşullarına ilişkin anlaşmazlığı,
- İşyeri: Üretim veya hizmetin gerçekleştirildiği yeri ve buna bağlı yerleri,
- Sendika: İşçi sendikasını,
- Toplu İş Sözleşmesi: Madde 4'te tanımlanan sözleşmeyi,
- Uzlaştırma Kurulu: Madde 21'e göre kurulan Uzlaştırma Kurulunu,
- Yetkili Mahkeme: İş mahkemesi veya ilçe mahkemesini
ifade eder.
Madde 3 — Amaç
Bu Yasanın amacı; çalışanların ve işverenlerin ekonomik ve sosyal haklarını ve çıkarlarını korumak, çalışma koşullarını geliştirmek, toplu iş sözleşmesi yapılmasını mümkün kılmak ve iş uyuşmazlıklarının barışçıl yollarla çözümüne ilişkin usul ve yöntemleri belirlemektir.
İKİNCİ KISIM — Toplu İş Sözleşmesi ve Grev
BİRİNCİ BÖLÜM — Sözleşme Kuralları
Madde 4 — Toplu İş Sözleşmesi
(1) Toplu İş Sözleşmesi; çalışanların seçtikleri sendika, federasyon veya konfederasyon aracılığıyla işveren ile çalışanların ekonomik ve sosyal durumlarının korunması, geliştirilmesi ve çalışma koşullarının düzenlenmesi amacıyla yaptıkları sözleşmedir.
(2) Bu tür sözleşmeler; tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerini, uygulamayı, denetimi ve uyuşmazlık çözüm yöntemlerine ilişkin hükümleri kapsayabilir.
(3) Öğretmenler ve kamu görevlileri toplu sözleşme uygulaması dışında tutulur; ancak bu durum onların toplu görüşme ve müzakerelere katılmasını engellemez.
Madde 5 — Toplu İş Sözleşmesinin Yazılı Olması
Toplu İş Sözleşmesi, yazılı olarak yapılmadıkça geçerli sayılmaz.
Madde 6 — Toplu İş Sözleşmesinin Hükmü ve Bağlayıcılığı
(1) Hizmet akitleri, toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz; aykırı hükümler yerini sözleşme hükümlerine bırakır. Hizmet aktinde düzenlenmeyen konularda sözleşme hükümleri uygulanır. Sözleşme, çalışan lehine sonuç veriyorsa sözleşme hükümleri geçerlidir. Sona eren sözleşmeden doğan işçi hakları, yeni sözleşme yürürlüğe girene kadar devam eder.
(2) Sözleşme hükümleri işveren, sendika ve sendika üyeleri ile sözleşmeden yararlananlar için bağlayıcıdır. Sendika ve çalışanlar tüm sözleşme ödemelerini bir ay içinde almazsa yasal faiz uygulanır.
(3) Sözleşmenin uygulanmaması, kısmen uygulanması, yetki uyuşmazlıkları veya grev kararlarından etkilenen birimlerde yeni personel alınamaz. Grevde olan işçilerin işleri başkalarına devredilemez; ancak aynı görevi sözleşme gereği yürüten grev dışındaki işçiler bu kuralın kapsamı dışındadır.
(4) Grev süresince yalnızca işyeri güvenliği için vazgeçilmez olan ve üretim/hizmet yapamayan personel grev dışı tutulabilir. Bu statü toplu iş sözleşmesinde belirlenir.
(5) Yetkili mahkeme, sözleşme hükümlerinin ihlali durumunda işveren, sendika veya etkilenen işçinin talebiyle uyum kararı verebilir.
Madde 7 — Toplu İş Sözleşmesinin Süresi ve Sona Ermesi
(1) Sözleşmeler en az bir, en fazla iki yıl sürelidir. Bakanlık onayıyla bir yıldan kısa mevsimlik iş sözleşmeleri yapılabilir; bu sözleşmeler işin bitimine kadar uzar ve bir yılı geçemez.
(2) Yetkili sendika, sözleşme bitiminden en az otuz gün önce işverene yazılı değişiklik bildirimi yapmadıkça sözleşme bir yıl daha yenilenir. Bu kural yeni yetki belirleme durumlarında uygulanmaz.
(3) Aynı işyeri ve dönemi kapsayan birden fazla toplu iş sözleşmesi yapılamaz.
Madde 8 — Toplu İş Sözleşmesinden Yararlanma Koşulları
(1) Sözleşmeden yararlanacaklar sendika üyeleridir. Üyeler imza tarihinden, sonradan katılanlar ise sendikanın işverene bildirim tarihinden itibaren yararlanır.
(2) İmza tarihinde üye olmayanlar, üyelikten ayrılanlar veya çıkarılanlar; yazılı başvuru ve dayanışma aidatı ödeyerek sözleşme haklarından yararlanabilir. Sendika onayı gerekmez.
(3) Dayanışma aidatı yükümlülüğü, başvuru tarihinden itibaren yararlanmayı sağlar.
(4) Dayanışma aidatı, üyelik aidatını aşamaz.
(5) Grev sonrası sözleşme ortamında greve katılmayanlar, imza tarihinden itibaren dayanışma aidatı ödemekle yükümlüdür.
(6) Bu kurallara uymayan işçiler sözleşme hak ve yararlarından faydalanamaz.
Madde 9 — Toplu İş Sözleşmesinin Feshini veya Geçersizliğini Gerektirmeyen Haller
Toplu İş Sözleşmesinde taraf olan sendikanın feshedilmesi, faaliyetlerini durdurması, faaliyetten men edilmiş olması veya yetkiyi kaybetmiş olması ya da Toplu İş Sözleşmesinin uygulandığı işyerlerinde işverenin değişmesi, Toplu İş Sözleşmesinin çalışanların istihdam ve özlük haklarına ilişkin kurallarını sona erdirmez.
İKİNCİ BÖLÜM — Görüşme ve Yetki
Madde 10 — Toplu İş Sözleşmesi Yapma Yetkisi
(1) Tek işveren kapsamındaki işyerlerinde en fazla üyeye sahip sendika, o işyeri veya işyerleri için toplu görüşme yetkisine sahiptir.
(2) Bireysel işverenler veya işveren sendikaları, üye işverenleri adına birden fazla işyerini kapsayan tekil veya kapsamlı toplu sözleşmeler yapabilir.
(3) Bakanlık, bu madde ve Madde 12 usullerine göre işyeri bazında görüşme yetkisini belirler.
Madde 11 — Toplu Görüşmeye Çağrı ve Yetki Belgesi
(1)(A) Yetkili sendika veya işveren (ya da yetkili işveren sendikası), karşı tarafı yazılı olarak toplu görüşmeye davet etmek zorundadır. Taraflardan birinin daveti yeterlidir.
(1)(B) Her iki taraf daveti, birer gün arayla yerel iki günlük gazetede yayımlar.
(1)(C) Davet edilen taraf bu davete uymak zorundadır.
(2) Görüşmeler başlamadan önce taraflar temsilci yetki belgelerini birbirine sunar.
(3) Görüşme davetinin ardından taraflar altı işgünü içinde toplantı tarihini kararlaştırır.
(4) Taraflar yer, tarih veya saatte anlaşamazsa Bakanlığa başvurabilir. Bakanlık beş işgünü içinde toplantı ayrıntılarını her iki tarafa yazılı olarak bildirir.
(5) Taraflar bu çağrıya uymak zorundadır.
(6) Toplantılar, Bakanlık başvurusundan en geç yedi işgünü sonra başlar.
Madde 12 — Yetki Uyuşmazlığı, Referandum ve Yetki Saptama Komitesi
(1) İşyeri görüşmeleri sırasında sendika temsil uyuşmazlıkları, Madde 11 daveti izleyen on işgünü içinde itiraz yoluyla gündeme gelebilir. Bakanlık, üyelik kayıtlarına dayanarak on işgünü içinde karar verir. İtiraz halinde on işgünü içinde gizli oylama referandumu yapılır.
(2) Geçerli çoğunluk oyları yetkili sendikayı belirler. Üç veya daha fazla sendika yarışıyorsa ve ilk turda çoğunluk sağlanamazsa, beş işgünü içinde ilk iki arasında ikinci tur yapılır. Eşitlik halinde yeni oylama yapılır. Seçim ve referandum hukuku kuralları oy geçerliliği için uygulanır.
(3) Bakanlık (başkan olarak), sendikalar ve işveren temsilcilerinden oluşan bir komite; gizli oy, açık sayım ilkesiyle oylamayı yürütür.
(4) Mevcut sözleşme işyerini kapsıyorsa sözleşmeden yararlanıcılar sendika yetkisini belirler; aksi hâlde işveren ve temsilciler dışındaki tüm işçiler dikkate alınır.
(5) Bakanlar Kurulu, oylama usullerini tüzükle düzenler.
(6) Yetki tespiti her sözleşme dönemi için yalnızca bir kez yapılır.
(7) Yetki belirlenmesinin ardından referanduma katılan uyuşmazlık tarafları, altı işgünü içinde yetkili mahkemeye itiraz edebilir. Mahkeme, sonuç çıkana kadar yetkili sendikanın eylemlerini durdurabilir.
Madde 13 — Toplu İş Sözleşmesinin Hazırlanması ve İlanı
(1) Görüşmelerin ardından taraflar üç nüsha sözleşmeyi imzalar. Her taraf bir nüsha alır; başvurucu taraf diğer nüshayı beş işgünü içinde Bakanlığa sunar ve eş zamanlı olarak işyerinde görünür biçimde ilan eder.
(2) Tarafların üzerinde mutabık kaldığı değişiklikler veya fesihler beş işgünü içinde Bakanlığa bildirilir.
(3) Sözleşmeler, aksi yönde yasal hükümler olsa dahi, imzalanma tarihinde veya Madde 23(7)'ye göre hazırlandığında yürürlüğe girer.
Madde 14 — Yasal ve Geçerli Olmayan Toplu İş Sözleşmesi
Taraflar yasal gereklilikler olmaksızın sözleşme imzalarsa sözleşme hukuken geçersizdir. Çoğunluk sendikası, yetkili mahkemeye altmış işgünü içinde iptal için başvurabilir. Mahkeme, çözüme kavuşana dek sözleşmenin uygulanmasını durdurabilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM — Grev
Madde 15 — Grev Tanımı, Toplu Sözleşme ve Grev Hakkı
(1) Bir işyerinde çalışanların tamamen veya kısmen topluca çalışmak suretiyle işyerinde faaliyeti durdurmak veya işin niteliğine göre işi önemli ölçüde aksatmak amacıyla işi bırakmalarına grev denir.
(2) Çalışanlar, işverenlerle ekonomik ve sosyal koşullarını korumak ve iyileştirmek amacıyla toplu sözleşme ve grev haklarına sahiptir.
Madde 16 — Grevin Başlaması, Sona Ermesi ve Ertelenmesi
(1) Grev düzenleyiciler, grevden en az dört işgünü önce Bakanlığa ve işverene yazılı bildirimde bulunmak zorundadır. Yirmi dört saatlik grevler için bildirim zorunluluğu yoktur. Bildirim sonrasında işveren yeni personel alamaz.
(2) Grev düzenleyiciler, grevin sona erişini yirmi dört saat içinde Bakanlığa ve işverene yazılı olarak bildirmelidir.
(3) Bakanlar Kurulu; kamu sağlığını, ulusal veya anayasal güvenliği ya da temel hizmetleri tehdit eden ilan edilmiş veya devam eden grevleri, yılda en fazla iki kez, altmış güne kadar erteleyebilir. Erteleme süresince taraflar Uzlaştırma Kuruluna başvurma haklarını saklarlar.
Madde 17 — Greve Katılmayanların Bakanlığa Bildirimi
İşveren, greve katılmayan çalışanların listesini ve değişiklikleri iki işgünü içinde Bakanlığa bildirmek zorundadır. Kamuda bu görevi daire müdürleri yerine getirir.
Madde 18 — Çalışanın Sendikal Hakları
(1) İşverenler, çalışanların yasaya uygun toplu sözleşme ve grev haklarını engelleyemez.
(2) İşverenler, istihdamı sendikaya üyelik/istifa ya da greve katılım/katılmama koşuluna bağlayamaz.
(3) Çalışanlar, sendika üyeliği veya iş saatleri dışında ya da onaylı çalışma saatlerinde yürütülen sendika faaliyetlerine katılımı nedeniyle herhangi bir yaptırımla karşılaşamaz.
Madde 19 — Grev Halinde Grevcilerin Propaganda Hakkı ve Grev Gözcüleri
(1) Grev düzenleyiciler; şiddet veya tehdit olmaksızın propaganda yapabilir, uyumu denetlemek amacıyla işyeri giriş ve çıkışlarına grev gözcüsü koyabilir, afiş ve duyuru asabilir.
(2) Greve katılmayanlar çalışma haklarını korur.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM — Uyuşmazlık Çözümü
Madde 20 — Toplu Görüşmeler
(1) Taraflardan biri planlanan görüşmeye katılmazsa veya sonradan görüşmeden çekilirse, diğer taraf durumu Bakanlığa yazılı olarak bildirir.
(2) Her iki tarafın hazır bulunmasına karşın görüşme başlangıcından itibaren otuz işgünü içinde anlaşma sağlanamazsa, başvurucu taraf Bakanlığa karşılıklı teklifleri ve itirazları içeren bir tutanak sunar.
Madde 21 — Uzlaştırma Kurulu
(1) Bakanlık, Madde 20 uyarınca bildirimi aldığında beş işgünü içinde her iki tarafı çağırır ve işçi, işveren ile Bakanlık temsilcilerinden oluşan bir Uzlaştırma Kurulu kurar. Taraflar katılmak ve temsilci göndermek zorundadır. Bakanlık temsilcisi başkanlık yapar. Her taraf en fazla üç temsilci gönderebilir.
(2) Uzlaştırma süreci en fazla yedi işgünü sürer; tarafların mutabakatı veya Bakanlık takdiriyle beş gün daha uzatılabilir.
(3) Uzlaşma sağlanırsa sözleşme Madde 13 kurallarına göre hazırlanır ve taraflarca imzalanır; bir nüsha Bakanlığa gönderilir.
(4) Bir tarafın katılmaması, temsilci göndermemesi veya uzlaştırma süresinin anlaşmasız geçmesi hâlinde Bakanlık temsilcisi durumu resmi tutanağa geçirir ve taraflara iletir.
Madde 22 — Tutanaklar ve Sicil
Bakanlık, toplu iş sözleşmeleri ve tutanaklara ilişkin bir sicil tutar. Anlaşmazlık durumunda sicildeki metin geçerlidir. Talep eden taraflar, başvuru alındıktan itibaren on işgünü içinde sicil suretini alabilir.
Madde 23 — Hakem Kurulunun Oluşumu ve Görevleri
(1) Madde 21 uyarınca uzlaştırma başarısız olursa, taraflardan birinin yazılı talebi ve diğer tarafın onayıyla Bakanlık bir Hakem Kurulu kurar. Taraflar Bakanlığın çağrısına uymak zorundadır.
(2) Kurul üç üyeden oluşur: her iki tarafça seçilen tarafsız bir başkan ve işçi ile işveren taraflarından birer temsilci. Bakanlık temsilcisi raportör olarak görev yapar.
(3) Kurul, oluşumunun ardından beş işgünü içinde toplanır ve kararını açıklar.
(4) Kurul toplantıları tam üye katılımıyla yapılır; bir üyenin yokluğu toplantı yeter sayısını bozmaz.
(5) Kurul, iş uyuşmazlığına ilişkin gerekli gördüğü herkesten bilgi isteyebilir.
(6) Kurul, tam üye sayısının salt çoğunluğuyla karar alır.
(7) Kurul kararları taraflar için bağlayıcıdır. Uzlaştırma Kurulu başkanı, Hakem Kurulu kararına göre sözleşmeyi hazırlar ve taraflara ile Bakanlığa suretlerini gönderir.
(8) Bakanlar Kurulu, Kurul başkanı ve bilgi kaynaklarına yapılacak tazminat usullerini tüzükle düzenler.
ÜÇÜNCÜ KISIM — Ceza Hükümleri
Madde 24 — Suç ve Cezalar
(1)(A) Madde 6(1)'i ihlal eden, yani işçi lehine sözleşme/anlaşma hükümlerini uygulamayan işverenler asgari ücretin sekiz katına kadar para cezasıyla cezalandırılır.
(1)(B) Madde 6(3)'ü ihlal eden, yani grevde olan işçilerin işlerini başkasına devreden veya grev süresinde yeni personel alan işverenler, her yeni personel başına asgari ücretin dört katına kadar para cezasıyla cezalandırılır.
(2) Madde 9 uyarınca sendikanın feshedilmesi veya işverenin değişmesi sonrasında sözleşmeyi uygulamayan işverenler asgari ücretin sekiz katına kadar para cezasıyla cezalandırılır.
(3) Madde 11 toplu görüşme çağrısına yanıt vermeyen sendikalar veya işverenler asgari ücretin dört katına kadar para cezasıyla cezalandırılır.
(4) Madde 13 sürelerine göre sözleşme veya belgeleri Bakanlığa sunmayan sendika veya işveren yöneticileri ve kurul üyeleri asgari ücretin dört katına kadar para cezasıyla cezalandırılır.
(5) Madde 16(1)-(2) gerekliliklerini yerine getirmeyen —dört günlük ön bildirim veya yirmi dört saatlik sona erme bildirimi yapmayan— grevci veya sendikalar asgari ücretin iki katına kadar para cezasıyla cezalandırılır.
(6) Madde 18'i ihlal eden, yani toplu sözleşme/grev haklarını engelleyen, istihdamı sendika üyeliğine bağlayan veya meşru faaliyetleri kısıtlayan işverenler asgari ücretin dört katına kadar para cezasıyla cezalandırılır.
(7) Makul gerekçe sunmaksızın Madde 21 Uzlaştırma Kurulu çağrısını reddeden taraflar asgari ücretin dört katına kadar para cezasıyla cezalandırılır.
(8) Makul gerekçe sunmaksızın Madde 23 Hakem Kurulu çağrısını reddeden taraflar asgari ücretin dört katına kadar para cezasıyla cezalandırılır.
DÖRDÜNCÜ KISIM — Son Kurallar
Madde 25 — Tüzük Yapma Yetkisi
Bakanlık, uzlaştırma ve tahkim usullerini, toplantı işleyişini ve başvuru prosedürlerini Bakanlar Kurulu onayıyla tüzükle düzenler.
Madde 26 — Yürürlükten Kaldırma
Bu Yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte İş Uyuşmazlıkları (Uzlaştırma, Tahkim ve Soruşturma) Yasası ile bu yasayı uygulayan tüzük ve kararnameler yürürlükten kalkar; önceden başlatılan işlemler etkilenmez.
Madde 27 — Yürütme Yetkisi
Bu Yasayı, Bakanlar Kurulu adına Çalışma İşleriyle Görevli Bakanlık yürütür.
Madde 28 — Yürürlüğe Giriş
Bu Yasa, Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.